Эвакуация в Казахстан: С. Эйзенштейн. 1941–1944 гг.

Евгения Викторовна Чиликова

Қазақстанға көшіру (эвакуация): С. Эйзенштейн. 1941–1944 жж.

Авторлар

Евгения Викторовна Чиликова Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві, Қазақстан, Алматы қ., ХХ ғасырдағы саяси қуғын-сүргін материалдарын зерделеу орталығының ғылыми зерттеулер секторының аға ғылыми қызметкері

Кілт сөздер:

С. Эйзенштейн, эвакуация, Қазақстан, Орталық біріккен киностудия, нацизммен күреске үндеу

Аңдатпа

Жарияланым археографиялық зерттеу форматында дайындалған: журнал мақаласы түрінде кеңестік театр және кино режиссері С. Эйзенштейнге арналған архивтік материалдар ұсынылып, кіріспе бөлім мен түсіндірме пікірлермен толықтырылған. С. Эйзенштейннің фильмдері мен теориялық еңбектері дүние жүзінде зерттеледі және оларды тек кинематографистер ғана емес, философтар, психологтар, тарихшылар мен мәдениеттанушылар да зерттейді. Оның өмірбаяны мен шығармашылық жолының әр кезеңіндегі құжаттар ерекше құнды, соның ішінде әлемдік кино өнерінің жауһарларының бірі – «Иван Грозный» фильмі түсірілген Алматы кезеңі (1941–1944 жж.) де бар. Мақаланың кіріспесінде С. Эйзенштейннің Қазақстанға эвакуация кезіндегі өмірі мен қызметінің қысқаша шежіресі, Орталық біріккен киностудияны құру және «Иван Грозный» фильмін түсірумен байланысты ұйымдастырушылық жайттар баяндалады. Оқырман назарына С. Эйзенштейннің 1942 жылғы мамырда Алматыда жазылған, нацизмге қарсы күреске шақырған еврей халқына үндеуі ұсынылады. Бұл – режиссердің қолтаңбасы бар машинкада басылған жалғыз данасы болуы мүмкін және С. Эйзенштейннің қоғамдық қызметінің бір қырын ашады. Сондай-ақ, режиссердің И. Сталинге жазған хаты да келтіріледі. Онда ол «шаршаған әрі әлсіреген ұжыммен жұмыс істегенде, рекордтық жылдамдықпен фильм түсіру мүмкін емес» деп, фильмді түсіру мерзімін ұзартуды сұрайды.

Жүктеп алулар

Жүктеп алу деректері әлі қолжетімсіз.

Әдебиеттер тізімі

Ким, 2018 – Ким С. Эвакуация под обстрел фашистов: как Алма-Ата стала домом для мэтров кино. [Электронный ресурс]. URL: https://ru.sputnik.kz/20180509/ka-zakhstan-vojna-ehvakuaciya-kinostudii 5557483.html (дата обращения: 15.04.2025).

Клейман, 2016 – Клейман Н. О кинохронике с Эйзенштейном. [Электронный ресурс]. URL: http://realistfilm.info/news/khronika_eizenshtein-110316.html (дата обращения: 14.04.2025).

Названов, 1998 – Названов М. Проклятая картина. [Электронный ресурс]. URL: http://old.kinoart.ru/archive/1998/02/n2-article20 (дата обращения: 16.04.2025).

Рисунки С. Эйзенштейна, 2004 – Рисунки Сергея Эйзенштейна. 1942–1944. Коллекция Лидии Наумовой [Изобразительный материал]: альбом репродукций. Сост., вступ. ст. С. Акчурина; авт. текста М. Кушниров. М.: Изд. Дом «Искусство», 2004. 144 с.

Рошаль, 1994 – Рошаль Г. Он воспел Казахстан / Кино и вся жизнь: сб. статей и воспоминаний о Шакене Айманове. Алматы: Онер, 1994. С. 52.

Сатаева, 2019 – Сатаева Ж.А. К вопросу изучения истории советского кино в годы войны (по документам Архива Президента РК) / История. Память. Люди: Материалы IХ Международной научно-практической конференции. 27 сентября 2018 г. Алматы, 2019. С. 218-222.

Советско-израильские отношения, 2000 – Советско-израильские отношения. 1941–1953. Сборник документов. Т. 1. В 2 кн. Кн. 1. 1941 – май 1949 / Министерство иностранных дел РФ, Федеративная архивная служба России, Институт востоковедения РАН, Министерство иностранных дел Государства Израиль, Государственный архив Израиля, Центр им. Каммингса Тель-Авивского университета; пред. редколлегии Б.Л. Колоколов, Э. Бенцур. М.: Международные отношения, 2000. 560 с.

У нас дома во время войны, 2020 – У нас дома во время войны // Вестник архивной службы города Алматы. 2020. № 74. С. 68-81.

Цфасман, 2022 – Цфасман А. Еврейский антифашистский комитет. [Электронный ресурс] URL: https://evrejskaja-panorama.de/article.2022-04.evrejskij-antifashistskij-komitet.html (дата обращения: 14.04.2025).

Чиликова, 2017 – Чиликова Е. Еврейские литераторы в Казахстане. Штрихи к биографии одного из «других» – Пинчевского М.Я. // История. Память. Люди: Материалы VIII Международной научно-практической конференции. 16 сентября 2016 г. Алматы, 2017. С. 99-111.

«Эйзенштейн здесь!», 2024 – «Эйзенштейн здесь!» [Электронный ресурс]. URL: https://archive.np.kz/people/20424-eyzenshteyn-zdes.html#comment (дата обращения: 19.04.2025).

Kim, 2018 – Kim S. Evakuatsiia pod obstrel fashistov: kak Alma-Ata stala domom dlia metrov kino. [Elektronnyi resurs]. URL: https://ru.sputnik.kz/20180509/kazakhstan-vojna-ehvakuaciya-kinostudii 5557483. html (data obrashcheniia: 15.04.2025). (in Russian)

Kleiman, 2016 – Kleiman N. O kinokhronike s Eizenshteinom. [Elektronnyi resurs]. URL: http://realistfilm.info/news/khronika_eizenshtein-110316.html (data obrashcheniia: 14.04.2025). (in Russian)

Nazvanov, 1998 – Nazvanov M. Prokliataia kartina. [Elektronnyi resurs]. URL: http://old.kinoart.ru/archive/1998/02/n2-article20 (data obrashcheniia: 16.04.2025). (in Russian)

Risunki S. Eizenshteina, 2004 – Risunki Sergeia Eizenshteina. 1942–1944. Kollektsiia Lidii Naumovoi [Izobrazitelnyi material]: albom reproduktsii / Sost., vstup. st. S. Akchurina; avt. teksta M. Kushnirov. M.: Izd. Dom «Iskusstvo», 2004. 144 s. (in Russian)

Roshal, 1994 – Roshal G. On vospel Kazakhstan / Kino i vsia zhizn: sb. statei i vospominanii o Shakene Aimanove. Almaty: Oner, 1994. S. 52. (in Russian)

Sataeva, 2019 – Sataeva Zh.A. K voprosu izucheniia istorii sovetskogo kino v gody voiny (po dokumentam Arkhiva Prezidenta RK) / Istoriia. Pamiat. Liudi: Materialy IХ Mezh dunarodnoi nauchno-prakticheskoi konferentsii. 27 sentiabria 2018 g. Almaty, 2019. S. 218-222. (in Russian)

Sovetsko-izrailskie otnosheniia, 2000 – Sovetsko-izrailskie otnosheniia. 1941–1953. Sbornik dokumentov. T. 1. V 2 kn. Kn. 1. 1941 – mai 1949 / Ministerstvo inostrannykh del RF, Federativnaia arkhivnaia sluzhba Rossii, Institut vostokovedeniia RAN, Ministerstvo inostrannykh del Gosudarstva Izrail, Gosudarstvennyi arkhiv Izrailia, Tsentr im. Kammingsa Tel-Avivskogo universiteta; pred. redkollegii B.L. Kolokolov, E. Bentsur. M.: Mezhdunarodnye otnosheniia, 2000. 560 s. (in Russian)

U nas doma vo vremia voiny, 2020 – U nas doma vo vremia voiny // Vestnik arkhivnoi sluzhby goroda Almaty. 2020. № 74. S. 68-81. (in Russian)

Tsfasman, 2022 – Tsfasman A. Evreiskii antifashistskii komitet. [Elektronnyi resurs] URL: https://evrejskaja-panorama.de/article.2022-04.evrejskij-antifashistskij-komitet.html (data obrashcheniia: 14.04.2025). (in Russian)

Chilikova, 2017 – Chilikova E. Evreiskie literatory v Kazakhstane. Shtrikhi k biografii odnogo iz «drugikh» – Pinchevskogo M.Ia. // Istoriia. Pamiat. Liudi: Materialy VIII Mezhdunarodnoi nauchno-prakticheskoi konferentsii. 16 sentiabria 2016 g. Almaty, 2017. S. 99-111. (in Russian)

«Eizenshtein zdes!», 2024 – «Eizenshtein zdes!». [Jelektronnyj resurs]. URL: https://archive.np.kz/people/20424-eyzenshteyn-zdes.html#comment (data obrashhenija: 19.04.2025).