Қазақстан Республикасында биліктің біртұтастығы мен бөлінуін қамтамасыз етудің конституциялық негіздері
Кілт сөздер:
заңнама, Конституция, Конституциялық Сот, Парламент, өкілеттік, Үкімет, Президент, билікті бөлу, сот билігіАңдатпа
Мақалада 2022 жылы жүргізілген конституциялық реформалардан кейінгі Қазақстан Республикасындағы билікті бөлу қағидасының мәні мен оның конституциялық тәжірибеде іске асырылуы қарастырылады. Осы контексте қолданыстағы Конституция нормалары талданып, қол жеткізілген оң нәтижелер анықталған. Сыни тұрғысынан автор Үкіметке уақытша заң күші бар қаулылар қабылдауға құқық беретін «делегатталған заң шығару» институтын және Парламенттің заң шығару өкілеттігін шектейтін Конституцияның 61-бабын зерттейді. Билікті бөлу қағидасын бұзатын басқа да кемшіліктер анықталған: барлық билік құрылымдарындағы жетекші мемлекеттік лауазымдарға тағайындау бойынша кадрлық өкілеттіктердің Мемлекет басшысының құзырында қалуы, Парламенттің шектелген өкілеттігі мен парламенттік бақылау формаларының тиімді еместігі, саяси партиялардың Үкіметті қалыптастыруға және әлеуметтік-экономикалық бағытты айқындауға демократиялық қатысуының болмауы, Үкімет пен оның мүшелерінің қызмет тиімділігін бағалау құқықтық механизмдерінің жеткіліксіздігі. Осы негізде конституциялық заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар берілген.
Жүктеп алулар
Әдебиеттер тізімі
Аксенович 2009 – Аксенович О.А. Понятие и современное значение делегированного законодательства. Общество и право. 2009. № 4. С. 80-86.
Есембаева 2017 – Есембаева Ж. Функционирование органов по отбору судей в Казахстане и за рубежом: сравнительный анализ, проблемы и предложения по совершенствованию законодательства. Наука и жизнь Казахстана. 2017. № 6. С. 130-135.
Зиманов 1996: 225 – Зиманов С.З. Конституция и Парламент Республики Казахстан. Алматы: Жеті Жарғы, 1996. 352 с.
Ким 1998 – Ким В.А., Ким Г.В. Конституционный строй Республики Казахстан. Алматы: КазНУ им. аль-Фараби, 1998. 652 с.
Конституция РК 1995 – Конституция Республики Казахстан. Принята 30 августа 1995 г. на республиканском референдуме (с изменениями и дополнениями). [Электронный ресурс]. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000 (дата обращения: 25.06.2025).
Конституция США 1787 – Конституция США 1787 г. [Электронный ресурс]. URL: http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnstUS.htm (дата обращения: 25.06.2025).
Конституция Франции 1958 – Конституция Франции (Пятой Республики) от 4 октября 1958 г. [Электронный ресурс]. URL: http:/pnu.edu.ru/ru/faculties/full_time/uf/iogip/study/studentsbooks/histsources2/igpzio54/ (дата обращения: 25.06.2025).
Постановление Правительства РК 2016 – Постановление Правительства РК от 29 декабря 2016 г. № 907 «Об утверждении Правил законотворческой работы Правительства Республики Казахстан». [Электронный ресурс]. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1600000907 (дата обращения: 29.06.2025).
Сапаргалиев 1998 – Сапаргалиев Г.С. Становление Конституционного строя Республики Казахстан. 1990–1996: Сборник статей. Алматы: Жеті Жарғы, 1997. 168 с.
Сапаргалиев 2006 – Сапаргалиев Г.С. Конституционное право Республики Казахстан. Академический курс. Алматы: Жеті Жарғы, 2006. 528 с.
Aksenovich 2009 – Aksenovich O.A. Poniatie i sovremennoe znachenie delegirovannogo zakonodatelstva. Society and Law. 2009. No 4. Рp. 80-86. (in Russian)
Esembaeva 2017 – Esembaeva Zh. Funktsionirovanie organov po otboru sudei v Kazakhstane i za rubezhom: sravnitelnyi analiz, problemy i predlozheniia po sovershenstvovaniiu zakonodatelstva. Science and Life of Kazakhstan. 2017. No 6, pp. 130-135. (in Russian)
Zimanov 1996: 225 – Zimanov S.Z. Konstitutsiia i Parlament Respubliki Kazakhstan. Almaty: Jetı Jarğy, 1996. 352 p. (in Russian)
Kim 1998 – Kim V.A., Kim G.V. Konstitutsionnyi stroi Respubliki Kazakhstan. Almaty: Publishing House of аl-Farabi Kazakh National University, 1998. 652 p. (in Russian)
Konstitutsiia RK 1995 – Konstitutsiia Respubliki Kazakhstan. Priniata 30 avgusta 1995 g. na respublikanskom referendume (s izmeneniiami i dopolneniiami). [Electronic resource]. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000 (accessed on 25.06.2025) (in Russian)
Konstitutsiia SShA 1787 – Konstitutsiia SShA 1787 g. [Electronic resource]. URL: http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnstUS.htm (accessed on 25.06.2025) (in Russian)
Konstitutsiia Frantsii 1958 – Konstitutsiia Frantsii (Piatoi Respubliki) ot 4 oktiabria 1958 g. [Electronic resource]. URL: http: /pnu.edu.ru/ru/faculties/full_time/uf/iogip/study/studentsbooks/histsources2/igpzio 54/ (accessed on 25.06.2025) (in Russian)
Postanovlenie Pravitelstva RK 2016 – Postanovlenie Pravitelstva RK ot 29 dekabria 2016 g. № 907 «Ob utverzhdenii Pravil zakonotvorcheskoi raboty Pravitelstva Respubliki Kazakhstan». [Electronic resource]. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1600000907 (accessed on 29.06.2025) (in Russian)
Sapargaliev 1998 – Sapargaliev G.S. Stanovlenie Konstitutsionnogo stroia Respubliki Kazakhstan. 1990–1996: Sbornik statei. Almaty: Jetı Jarğy, 1997. 168 p.
Sapargaliev 2006 – Sapargaliev G.S. Konstitutsionnoe pravo Respubliki Kazakhstan. Akademicheskii kurs. Almaty: Jetı Jarğy, 2006. 528 p. (in Russian)
Талқылау
Әзірге пікір жоқ.