Павлодар қаласындағы татар мұсылман қауымының XX ғасырдың басындағы қызметі
Кілт сөздер:
құжат, қор, ислам, мешіт, татар қауымы, қайырымдылық, саудагерлер, саяси қуғын-сүргінАңдатпа
Мақала Павлодардағы татар мұсылман қауымының тарихына арналған. Қауымдастық құрамына кірген татар көпестері мен меценаттар өлкедегі өнеркәсіп пен сауданың дамуына зор үлес қосып, қаланың мәдени келбетін қалыптастыруға әсер еткен және ағарту ісіне белсене араласып, әсіресе мұсылман жастарына көп көңіл бөлген. Татар саудагерлері мен өнеркәсіпшілері қалалық татар мешітін, ұлдар мен қыздарға арналған мектептерді ұстауды, большевиктер билікке келгенге дейін тәртіпті сақтауды өз мойнына алып, тегін кітапхана-оқу залын ашты. Кеңес үкіметінің «идеологиялық жат тапқа» қарсы күресі және дінге қарсы науқаны кәсіп өкілдерінің, дінбасыларының, ағартушылардың атылуына әкелді. Сондай-ақ, олардың қала тарихына қосқан үлесі де ұмыт қалды. Ұзақ жылдар бойы құпия болып келген архив деректері сол жылдардағы оқиғаларды жадыда қалпына келтіруге көмектеседі.
Жүктеп алулар
Әдебиеттер тізімі
Государственный архив Павлодарской области (ГАПО). Ф.699. Оп.1. Д.361.
ГАПО. Ф.1-п. Оп.1. Д.215.
ГАПО. Ф.864. Оп.1с. Д.735.
Центральный государственный архив (ЦГА) РК. Ф.И-15. Оп.1. Д.1151.
ЦГА РК. Ф.И-64. Оп.1. Д.3595.
Алпысбаева, 2021 – Алпысбаева Г.А., Саметова Г.С., Жумекенова Д.Е. Конфессиональная полити¬ка советского государства в 1917–1930-х годах (по материалам Акмолинской области) // Архивы: историческая память и духовная модернизация. Материалы международной научно-практической конференции, посвященной 25-летию Государственного архива г. Нур-Султан. 19 ноября 2020 г. Нур-Султан, 2021. С. 19-24.
Аманжолова, 1995 – Аманжолова Д.А. Мусульманское движение в России в начале XX в. // Религия, церковь в России и за рубежом. 1995. № 6. С. 42.
Нурутдинов, 2000 – Нурутдинов И.Г. Молодежь в тюрко-татарском идейно-политическом движении начала XX века. Автореф. дисс. канд. ист. наук. Казань, 2000. 25 с.
Аминев, 1966 – Аминев З.А. Октябрьская социалистическая революция и гражданская война в Башкирии (1917–1919). Уфа, 1966. 483 с.
Гордлевский, 1968 – Гордлевский В. Мечта мусульман // Избранные сочинения. Т. 4. М., 1968. С. 178; Рыбаков С. Статистика мусульман в России // Мир Ислама. Т. 2. Вып. 11. С. 759.
Ионенко, 1969 – Ионенко И., Тагиров И. Октябрь в Казани. Казань, 1967. 272 с.; Мухарямов М.К. Октябрь и национально-государственное строительство в Татарии (октябрь 1917 г. – 1920 г.). М., 1969. 286 с.
Исхаков, 2003 – Исхаков С.М. Российские мусульмане и революция (весна 1917 г. – лето 1918 г.). Автореф. дисс. … д.и.н. Отечественная история. М., 2003. 577 с. // [Электронный ресурс] URL: https://www.dissercat.com/content/rossiiskie-musulmane-i-revolyutsiya-vesna-1917-g-leto-1918-g (дата обращения: 24.12.2024).
Климович, 1936 – Климович Л.И. Ислам в царской России: Очерки. М.: Государственное антирелигиозное издательство, 1936. 406 с.
Нам, 1999 – Нам И.В. Мусульманское движение в России в 1917 году // III Конгресс этнографов и антропологов России. 8-11 июня 1999 г. Тезисы докладов. М., 1999. С. 392.
Сактаганова, 2017 – Сактаганова З.Г., Мажитова Ж.С., Аймаханов Е.Н. Государство и религия в советской истории: этапы и особенности взаимоотношений в Казахстане // Вестник КазНПУ. 2017. № 2 (53). С. 191-200.
Сайдашева, 1969 – Сайдашева М.А. Ленин и социалистическое строительство в Татарии. 1918–1923. М., 1969. 327 с.
Свободная степь, 1917 – Свободная степь. 1917. 24 ноября. № 42. С. 2.
Свободная степь, 1917а – Свободная степь. 1917. 28 ноября. № 45. С. 2.
Султан-Галиев, 1989 – Султан-Галиев М. Татары и Октябрьская революция // Слово агитатора. 1989. № 10. С. 40-45.
Тагиров, 1977 – Тагиров И. В борьбе за власть Советов. (Октябрь и национально-освободительное движение в Поволжье и на Урале, июль 1917 – март 1918 гг.). Казань, 1977. 184 с. и др.
Тамарин, 1917 – Тамарин А. Мусульмане на Руси. М.: Издание Т.Я. Маковского, 1917. 32 с.
Хабутдинов, 1996 – Хабутдинов А.Ю. Татарское общественно-политическое движение в первой четверти XX века. Автореф. … дисс. к.и.н. Казань, 1996. 47 с. и др.
Хазыров, 2001 – Хазыров Б.М. Жить в согласии. Павлодар: ТОО НПФ «ЭКО», 2001. 256 с.
Цаликов, 1917 – Мусульмане России и война: речь, произнесенная на Всероссийском мусульманском съезде в Москве 1-11 мая 1917 года / Ахмед Цаликов. Петроград: Заря Востока, 1917. 15 с.
Tchokai-oghly, 1923 – Tchokai-oghly M. Le mouvement nationaliste au Turkestan // Orient et Occident. 1923. Vol. 17. P. 45-47.
Талқылау
Әзірге пікір жоқ.