Патша билігінің «сый-тарту әдісінің» антропологиясы (ХVІІІ ғасырдағы қылыш мысалында)
Кілт сөздер:
Ресей империясы, патша өкіметі, сұлтандар, антропология, психология, марапаттау, қылыш, сыйлық, көшпелілер, отырықшыАңдатпа
Қазіргі кезде Қазақстан тарихнамасында Ресей империясының қазақ ақсүйектеріне «сый-тарту» арқылы марапаттау саясатын антропологиялық ұстаным тұрғысынан зерттеудің маңызы артып келеді. Авторлар «сый-тартудың» қазақ қоғамындағы әлеуметтік топтардың қарым-қатынасына, жалпы тұтас халықтың дүниетанымына әсерін анықтауға басымдылық берген. XVIII ғ. Ресей империясының қазақ элитасын өз жағына сый-тарту үдерісі антропологиялық тұрғыдан талданады. Мақала құжаттар жинағы, эпистолярлық деректерге дәйектелген, авторлар патша өкіметінің жеке тұлғаларға берген мінездемелерін талдай отырып, «сый-тарту» саясатының олардың мінез-құлықтарына әсерін де анықтаған. Мақалада сый-тартудың бір түрі қылыш зерттеу нысанына алынған. Бұл сыйлықтың екі тарап қарым-қатынасындағы символикалық мәнін талдауға ерекше мән берілген.
Жүктеп алулар
Әдебиеттер тізімі
1. Кундакбаева Ж. Изобретение традиций: репрезентация Российской империи среди кочевников Северного Прикаспия в XVIII веке // Acta Slavica Iaponica, Tomus 35. – С. 27–53
2. Казахско-русские отношения в XVI-XVIII веках: (Сборник документов и материалов). – Алма-Ата: Изд-во Акад. наук КазССР, 1961. – XVI, 743 с.
3. Далаева Т. Военные функции казахских ханов и султанов в XVIII–XIX вв. проблемы эволюции и трансформации. // Роль номадов евразийских степей в развитии мирового военного искусства – Алматы: «Издательство LEM», 2010. – С. 353-369
4. Gul´lmira S. Sultangalieva, «Kazahskie činovniki Rossijskoj Imperii XIX v.: osobennosti vosprijatija vlasti», Cahiers du monde russe 56/4 [Электрондық ресурс]. – 2015. – URL: http://journals.openedition.org/monderusse/8214 (қаралған күні 12.03.2023).
5. Хафизова К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. – Нур-Султан: «Кокшетау», 2019. – 479 с.
6. Крадин H.H., Скрынникова Т.Д. Империя Чингис-хана. – М.: Вост. лит., 2006. – 557 с.
7. Бобров Л.А., Шереметьев Д.А. Сабли казахских воинов из фондов российского этнографического музея // Вестник НГУ. Серия: История, филология – 2013. – № 12. – С. 223–245.
8. Дуров В. За службу верную и ревностную. – Родина-8, 2005. – С. 76–81.
9. Серегин Н.Н. Символы власти в обществе раннесредневековых тюрок Центральной Азии (по археологическим материалам)//Уральский исторический вестник – 2015. – №4. – С. 77–85.
10. Васютин С.А. Образ правителя в ментальных представлениях кочевников Центральный Азии в период раннего средневековья (по письменным и эпическим памятникам тюркоязычных народов). – МинОКН, 2011. – С. 79–108.
11. Иванова Т.В. Специфика и характерные черты кочевого менталитета: культурологический анализ // Вестник Бурятского Государственного Университета – 2015. – №6А. – С. 93–96
12. Юнг К.Г. Архетип и символ. – Изд-во «Ренессанс» СП «ИВО-СиД», 1991. – 262 с.
13. Архив Оренбургского генерал-губернатора. Указы Оренбургским военным губернаторам императрицы Екатерины II (1764) и императора Павла I (1797–1800). – Оренбург: Типография Бреслина Б.А., 1889. – 112 с.
14. Вяткин М. Сырым батыр. – Алматы: Қазақ мемлекеттік баспасы, 1951. – 398 б.
15. Гундова О.Е. Институт ханской власти у казахских родов... в оценках отечественных ученых и чиновников (XVΙΙΙ — начало XΙX в.) // Известия АлтГУ. Исторические науки и археология. – 2021. – №2 (118). – С. 19–22
Талқылау
Әзірге пікір жоқ.