Ұлт ұстазы және оқу ісі (ҚР Президенті Архивінің құжаттары негізінде)
Кілт сөздер:
ұлт ұстазы, оқу-білім, ғылым, саяси қуғын-сүргін, тарихи жады, архив құжаттарыАңдатпа
Мақалада ҚР Президенті Архивіндегі құжаттарды талдау негізінде жазылған Ахмет Байтұрсыновтың білім саласын дамытуға қосқан үлесі айтылады. Автор архив құжаттарына сүйене отырып, өзінің білім мен ғылымға деген көзқарастарының эволюциясын бақылап, кеңестік дәуірдегі бұл ойлардың іс жүзінде жүзеге асу барысын да көрсетеді. Автор архив құжаттарын 3 топқа жіктеуді ұсынады. Бірінші топтың құжаттары Ахмет Байтұрсыновтың 1917–1929 жж. өмірі мен шығармашылығына қатысты болса, екінші топқа 1929–1938 жж. аралығын қамтитын саяси қуғын-сүргінге байланысты құжаттар жатады. Бұл құжаттардың ішінде ұзақ жылдар бойы зерттеушілер үшін жабық және «құпия» санатында сақталған ІІХК қабырғасында құрылған архивтік қылмыстық ісі бар екенін айта кеткен жөн. Ал үшінші топқа 1960–2020 жж. аралығындағы А. Байтұрсыновтың саяси ақталуына қатысты құжаттар кіреді.
Жүктеп алулар
Әдебиеттер тізімі
Нұрпейісұлы, 2010 – Нұрпейісұлы К, Алаш ақиқаты, Алматы: 2010
Қойгелдиев, 1995 –Қойгелдиев М., Алаш қозғалысы. 1 кітап, Алматы: 1995
Қойгелдиев, 2014 – Қойгелдиев М., Қазақ елі: ұлттық бірегейлікті сақтау жолындағы күрес (ХІХ ғ. – ХХІ ғ. басы), Алматы: 2014
Аманжолова, 2013 – Аманжолова Д., Алаш: исторический смысл демократического выбора, Алматы: 2013
Қирабаев, 2012 – Қирабаев С., Ахмет Байтұрсынов – тәуелсіздік жыршысы: Қазақ. №14-15, 2012
Қамзабекұлы, 2002 – Қамзабекұлы Д., Алаш және әдебиет. Астана, 2002
Жұртбай, 2007 – Жұртбай Т., «Ұраным – Алаш!..», Түрме әфсанасы, Жегі. 1 том. Алматы, 2007
Жұртбай, 2012 – Жұртбай Т., «Ұраным – Алаш!..», Түрме әфсанасы, Талқы. 3 том. Алматы, 2012
Сыздықова, 1990 – Сыздықова Р., А. Байтұрсынов. Алматы, 1990
Кенжебаев, Әнес, 2018 – Кенжебаев Ғ., Әнес Ғ., Халел Досмұхамедұлы. Алматы, 2018
Құрманбайұлы, 2013 – Құрманбайұлы Ш., Ахмет Байтұрсынұлы және қазақ терминологиясы. Ана тілі, 21-27 ақпан, 2013
Ахметжанова, Мәлікова, Оспанов, Тайшыбай, 2018 – Ахметжанова Г.Б., Мәлікова С.З., Оспанов К.Қ., Тайшыбай З.С. Мағжан Жұмабай өмірі мен шығармашылығының шежіресі. Т.1. Петропавл, 2018
Қойгелдиев, Мырзатаева, 2022 – Саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау жөніндегі Мемлекеттік комиссияның материалдары (ХХ ғасырдың 20–50 жылдары) – Материалы Государственной комиссии по полной реабилитации жертв политических репрессий (20–50 годы ХХ века). Т.3. Ахмет Байтұрсынұлы. Қиянатқа қарсылық. Құжаттар мен материалдар жинағы. Құрастырушылар: М. Қойгелдиев (жауапты ред.), З. Мырзатаева, жалпы редакциясын басқарған Е.Т. Қарин. Астана, 2022.
ҚР ПА. 139 қ., 1 т., 1016 іс, 109 п.
Смағұлова, Әнес, Замзаева, 2009 – Қазақ газеті. 1913 жыл. Құраст. С.О. Смағұлова, Ғ.Қ. Әнес, Т.А. Замзаева. Алматы, 2009.
Байтұрсынұлы А. Алты томдық шығармалар жинағы, 2013 – Байтұрсынұлы А. Алты томдық шығармалар жинағы. Әліппелер мен мақалалар жинағы. Т.4. Алматы, 2013.
ҚР ПА. 140 қ., 1 т., 74 іс. 6-9 п.
ҚР ПА. 813 қ., 1 т., 23 іс. 5-6 п.
ҚР ПА. 141 қ., 1 т., 12820 іс. 10-11 п.
Nurpejіsuly, 2010 – Nurpejіsuly K, Alash akikaty, Almaty: 2010 (in Kazakh)
Kojgeldiev, 1995 –Kojgeldiev M., Alash kozgalysy. 1 kіtap, Almaty: 1995 (in Kazakh)
Kojgeldiev, 2014 – Kojgeldiev M., Qazaq elі: ulttyk bіregejlіktі saktau zholyndagy kүres (XІX g. – XXІ g. basy), Almaty: 2014 (in Kazakh)
Amanzholova, 2013 – Amanzholova D., Alash: istoricheskij smysl demokraticheskogo vybora, Almaty: 2013 (in Russian)
Kirabaev, 2012 – Kirabaev S., Ahmet Bajtursynov – tauelsіzdіk zhyrshysy: Qazaq, 2012, №14-15 (in Kazakh)
Kamzabekuly, 2002 – Kamzabekuly D., Alash zhane adebiet, Astana: 2002 (in Kazakh)
Zhurtbaj, 2007 – Zhurtbaj T., «Uranym – Alash!..», Turme afsanasy, Zhegі, 1 tom, Almaty: 2007 (in Kazakh)
Zhurtbaj, 2012 – Zhurtbaj T., «Uranym - alash!..», Turme afsanasy, Talky, 3 tom, Almaty: 2012 zhәne t. b. (in Kazakh)
Syzdykova, 1990 – Syzdykova R., A. Bajtursynov, Almaty: 1990 (in Kazakh)
Kenzhebaev, Anes, 2018 – Kenzhebaev G., Anes G., Halel Dosmuhameduly, Almaty: 2018 (in Kazakh)
Қurmanbajuly, 2013 – Қurmanbajuly Sh., Ahmet Bajtursynuly zhane qazaq terminologijasy: Ana tіlі, 2013, 21-27 akpan. (in Kazakh)
Ahmetzhanova, Malіkova, Ospanov, Tajshybaj, 2018 – Ahmetzhanova G.B., Malіkova S.Z., Ospanov K.K., Tajshybaj Z.S., Magzhan Zhumabaj omіrі men shygarmashylygynyn shezhіresі, T.1, Petropavl: 2018 (in Kazakh)
Kojgeldiev, Myrzataeva, 2022 – Sajasi kugyn-surgіn kurbandaryn aktau zhonіndegі Memlekettіk komissijanyn materialdary (XX gasyrdyn 20-50 zhyldary) – Materialy Gosudarstvennoj komissii po polnoj reabilitacii zhertv politicheskih repressij (20-50 gody HH veka), T.3., Ahmet Bajtұrsynұly. Қijanatқa karysylyk. Kuzhattar men materialdar zhinagy., Kurastyrushylar: M. Қojgeldiev (zhauapty red.), Z. Myrzataeva, zhalpy redakcijasyn basқarғan E.T. Karin, Astana: 2022. (in Kazakh)
KR PA. 139 k., 1 t., 1016 іs, 109 p. (in Russian)
Smagulova, Anes, Zamzaeva, 2009 – Qazaq gazetі. 1913 zhyl, Kurast. S.O. Smagulova, G.K. Anes, T.A. Zamzaeva, Almaty: 2009. (in Kazakh)
Bajtursynuly A. Alty tomdyk shygarmalar zhinagy, 2013 – Bajtursynuly A. Alty tomdyk shygarmalar zhinagy. Alіppeler men makalalar zhinagy, T.4., Almaty: 2013. (in Kazakh)
ҚR PA. 140 қ., 1 t., 74 іs. 6-9 p. (in Russian)
ҚR PA. 813 қ., 1 t., 23 іs. 5-6 p. (in Russian)
ҚR PA. 141 қ., 1 t., 12820 іs. 10-11 p. (in Russian)
Талқылау
Әзірге пікір жоқ.