Бюро оперативных записей МВД (Бюро «С») в Польской Народной Республике: структура и задачи II отдела (1956–1990 гг.)
Ключевые слова:
Служба безопасности, отдельные архивы, оперативные материалы, коммунистические органы безопасностиАннотация
Документы, подготовленные органами безопасности Польской Народной Республики, хранились в специальных ведомственных архивах. В 1956–1990 годах оперативные документы, подготовленные центральными органами Министерства внутренних дел, хранились во II Отделе Архива оперативного учета/Бюро «Ц» МВД. К ним относились: личные досье (секретных и сознательных сотрудников органов бесопасности, кандидатов в секретные и сознательные сотрудники, содержатели контактных мест и явочных квартир), рабочие папки секретных сотрудников (т.н. «Личных источников информации», OZI); оперативные дела (старого и нового типа; материалы 04; дела об экстрадиции; дела о поиске и расследовании; дела и материалы по учету; оперативные дела и файлы предварительных материалов следства, командировочные дела I Отдела внутренних дел); дела оперативного контроля (файлы оперативного контроля); контрольно-следственные дела (досудебные следственные дела); дела оперативной разработки (дела по объектам и вопросам); судебные дела; общие оперативные материалы; отчеты и переписка. Все документы были засекречены как «совершенно секретные» или «секретные». Для обеспечения эффективной работы с оперативными материалами структура Департамента за этот период четырежды реорганизовывалась. В течение рассматриваемого периода работа с оперативными материалами была сосредоточена главным образом на их сборе, обеспечении сохранности, предоставлении доступа, обработке, сохранении, отбору, уничтожении, микрофильмировании, а также на поддержке текущей работы оперативных подразделений, создании каталогов, проведении проверок, биографических данных, подготовке оперативных анализов и исторических исследований.
Скачивания
Литература
IPN Archives in Warsaw
AIPN, 02079/1, Ewidencja operacyjna Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej 1944–1984, Warsaw, 1984.
Białek 2009 – Białek S., „Brakowanie i niszczenie dokumentacji SB w województwie opolskim w latach 1987–1990. Ustalenia wstępne”, Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, no. 2 (2009) pp. 53–107.
Bilińska-Gut 2001 – Bilińska-Gut A., “Struktura i organizacja Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944–1954”, Zeszyty Historyczne WiN-u, no. 15 (2001), pp. 89–120.
Dominiczak 1997 – Dominiczak H., Organy Bezpieczeństwa PRL 1944–1990. Rozwój i działalność w świetle dokumentów MSW, Warsaw, 1997.
Dudek 2000 – Aparat bezpieczeństwa w latach 1950–1952. Taktyka, strategia, metody, compiled by Dudek A. and Paczkowski A., Warsaw, 2000.
Dudek 2006 – Dudek A., Zblewski Z., „Materiały operacyjne służb specjalnych PRL jako źródło historyczne. Uwagi metodologiczne” in Wokół teczek bezpieki – zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, ed. F. Musiał, Cracow, 2006, pp. 213–219.
Drzymała 2006 – Drzymała P., „Charakterystyka kartoteki zagadnieniowej na podstawie materiałów Wydziału „C” KW MO w Poznaniu”, Aparat Represji w Polsce Ludowej, no. 1(2006), pp. 9–40.
Ewidencja Operacyjna i archiwum organów bezpieczeństwa PRL w latach 1944–1990 2017 – Ewidencja Operacyjna i archiwum organów bezpieczeństwa PRL w latach 1944–1990. Zbiór normatywów, ed. Komaniecka-Łyp M., Cracow, 2017.
Frazik 2004 – Frazik W., Kopka B., and Majchrzak G., Dzieje aparatu represji w PRL (1944–1989). Stan badań, Warsaw–Cracow, 2004.
Graczyk 2007 – Graczyk R., Tropem SB. Jak czytać teczki, Kraków 2007.
Jusupović 2013 – Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944–1990). Zbiór studiów, ed. Jusupović A. and Leśkiewicz R., Warsaw, 2013.
Kaczmarczyk 2011 – Kaczmarczyk W. and Marcinkiewicz-Kaczmarczyk A., “Funkcjonowanie organów śledczych MBP, KdsBP i MSW w latach 1945–1956,” Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989, no. 1(8–9) (2011), pp. 51–71.
Kapuściak 2019 – Normatywy Wojskowej Służby Wewnętrznej (1957–1990), ed. Kapuściak B., Katowice- Kraków 2019.
Koller 2017 – Koller S., “Otnoshenie Sluzhby bezopasnosti Polskoi Narodnoi Respubliki k sledstvennym delam i delam operativnogo ucheta na osnove analiza nomenklatury del 1956-1990 gg.” in Collection of the International Conference, 2017, https://archive.gov.ge/en/konferentsiis-masalebi-1/erovnuli-arkivis-saertashoriso-konferentsiis-krebuli-2017-1, pp. 438–453.
Koller 2011 – Koller S., “Brakowanie i niszczenie dokumentacji operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (1956–1990),” Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, no. 4 (2011), pp. 179–234 (in English: “The Culling and Destruction of Security Service Documentation in the Ministry of Internal Affairs (1956–1990)” in The Archival Review of the Institute of National Remembrance: An Anthology of Selected Texts from 2008–2017, red. Tomasik P., Żuławnik M., Warszawa 2023, pp. 159–218).
Koller 2012 – Koller S., “Normatywne zasady brakowania i niszczenia materiałów Służby Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (1956–1990),” Pamięć i Sprawiedliwość, no. 2(20) (2012,) pp. 331–358.
Koller 2019a – Koller S., “Archive of Civil Security Organs of the Polish People’s Republic (Operational Records/Bureau ‘C’ Archive of the Ministry of Internal Affairs) in the Years 1944–1990: Structure and Functionality” in Saertashoriso k'onperentsia 2018. International Conference 2018, Tbilisi, 2019, pp. 382–399, https://archive.gov.ge/en/konferentsiis-masalebi-1/erovnuli-arkivis-saertashoriso-konferentsiis-krebuli-2018-2 (accessed 15.10.2025) (in Russian)
Koller 2019b – Koller S., “Zarządzenia i instrukcje archiwalne MSW (1957–1990),” Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, no. 12, (2019), pp. 13–36.
Koller 2021 – Koller S., “Służba archiwalna Wydziału II Biura Ewidencji Operacyjnej/Biura ‘C’ Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (1956–1990) w sprawozdaniach. Funkcjonariusze – archiwiści – członkowie partii” in Archiwa polskie i sowieckie w realiach systemu komunistycznego, eds. Łosowski J. and Szumiło M., Warsaw, 2021, pp. 127–193.
Komaniecka 2006a – Komaniecka M., “Dzienniki korespondencyjne, rejestracyjne, archiwalne i koordynacyjne aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej jako źródło historyczne” in Wokół teczek bezpieki…, ed. Musiał F., Cracow, 2006, pp. 263–280 [first printing: Aparat represji w Polsce Ludowej 1944–1989, no. 2(4) (2006)].
Komaniecka 2006b – Komaniecka M., “Organizacja i funkcjonowanie kartotek ogólnoinformacyjnej i zagadnieniowej aparatu bezpieczeństwa” in Wokół teczek bezpieki…, ed. Musiał F., Cracow, 2006, pp. 231–262 [first printing: Zeszyty Historyczne WiN-u, no. 23 (2005)].
Komaniecka 2007 – Komaniecka M., “Osobowe źródła informacji w technice operacyjnej,” Aparat represji w Polsce Ludowej 1944–1989, no. 1 (2007), pp. 19–27.
Komaniecka-Łyp 2008 – Komaniecka-Łyp M., „Miniprzewodnik po materiałach ewidencyjnych Służby Bezpieczeństwa” in Osobowe źródła informacji – zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, ed. F. Musiał, Cracow, 2008, pp. 263–294.
Komaniecka-Łyp 2017 – Ewidencja Operacyjna i archiwum organów bezpieczeństwa PRL w latach 1944–1990. Zbiór normatywów, ed. Komaniecka-Łyp M., Kraków 2017, pp. 23–98.
Kopka 2011 – Uchwała KdsBP z dnia 11 III 1955 r. o zasadach pracy z agenturą, prowadzeniu rozpracowań agenturalnych i ewidencji operacyjnej in Księga bezprawia. Akty normatywne kierownictwa Resortu Bezpieczeństwa Publicznego (1944–1956), ed. Kopka B., Warsaw, 2011, pp. 839–852.
Kruk 2011 – Kruk M., „Niszczenie materiałów archiwalnych w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w Gdańsku w latach 1989–1990”, Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, no. 4 (2011), pp. 251–270.
Krupska 2006 – Krupska Z., “Zarządzanie dokumentacją aktową w naczelnych organach bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w latach 1944–1990” in W kręgu „teczek”. Z badań nad zasobem i funkcjami archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, eds. Bednarek J. and Perzyna P., Łódź-Toruń, 2006, pp. 115–128.
Leśkiewicz 2013 – Leśkiewicz R. and Peterman R.: “Wojskowe organy bezpieczeństwa państwa” in Jusupović A. and Leśkiewicz R., Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944–1990). Zbiór studiów, Warsaw, 2013, pp. 164–176.
Majchrzak 2004 – Aparat bezpieczeństwa w latach 1953–1954. Taktyka, strategia, metody, compiled by Majchrzak G. and Paczkowski A., Warsaw, 2004.
Majchrzak 2011 – Aparat bezpieczeństwa w latach 1954–1956. Taktyka, strategia, metody, compiled by Majchrzak G. and Paczkowski A., Warsaw, 2011.
Materiał wstępny – Materiał wstępny, https://inwentarz.ipn.gov.pl/slownik/m (accessed 17.10.2025).
Milczanowski 2006 – Milczanowski P., “Specyfika struktury organizacyjnej Archiwum MSW” in Wokół teczek bezpieki – zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, ed. F. Musiał, Cracow, 2006, pp. 221–229 [first printing: Zeszyty Historyczne WiN-u, no. 22 (2004)].
Musiał 2006 – Musiał F., “Zamiast wprowadzenia: archiwalia komunistycznego…” in Musiał F., ed., Wokół teczek bezpieki…, pp. 7–62.
Musiał 2007 – Musiał F., Podręcznik bezpieki. Teoria pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w świetle wydawnictw resortowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL (1970–1989), Cracow, 2007.
Paczkowski 1994 – Paczkowski A., Aparat bezpieczeństwa w latach 1944–1956: taktyka, strategia, metody. Cz. 1. Lata 1945–1947, Warsaw, 1994.
Paczkowski 1996 – Paczkowski A., Aparat bezpieczeństwa w latach 1944–1956: taktyka, strategia, metody. Cz. 2. Lata 1948–1949, Warsaw, 1996.
Paczkowski 2003 – Paczkowski A., “Archiwa aparatu bezpieczeństwa PRL jako źródło: co już zrobiono, co można zbadać,” Pamięć i Sprawiedliwość, no. 1(3) (2003), pp. 9–21.
Perzyna 2009 – Perzyna P., “Problematyka rozpoznania struktury zasobu i zespołowości akt cywilnych organów bezpieczeństwa oraz ich informatycznego opisu,” Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, no. 2 (2009), pp. 13–52.
Peterman 2006 – Peterman R., „Proces brakowania i niszczenia akt organów bezpieczeństwa państwa w latach 1954–1990 na przykładzie województwa łódzkiego” in Wokół teczek bezpieki…, pp. 379–391.
Piecuch 1998 – Piecuch H., Brudne gry. Ostatnie akcje służb specjalnych, Warsaw, 1998.
Piotrowski 2000 – Ludzie bezpieki w walce z narodem i Kościołem: Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, compiled by Piotrowski M., Lublin, 2000 (reprint of the 1978 MSW Bureau “C” guidebook).
Piotrowski 2003 – Piotrowski P., “Struktury Służby Bezpieczeństwa MSW 1975–1990,” Pamięć i Sprawiedliwość, no. 1(3) (2003), pp. 51–107.
Piotrowski 2006 – Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, vol. 2: 1956–1975, ed. Piotrowski P., Warsaw, 2006.
Piotrowski 2008 – Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, vol. 3: 1975–1990, ed. Piotrowski P., Warsaw, 2008.
Piotrowski 2008 – Piotrowski P., Uwagi o funkcjonowaniu i metodologii pracy operacyjnej Zarządu II Sztabu Generalnego WP oraz Wojskowej Służby Wewnętrznej Jednostek Wojskowych MSW [annex 1: Instrukcja operacyjna Zarządu II Sztabu Generalnego, Warszawa, dnia 15 XII 1976 r.; annex 2: Zarządzenie no. 0014/85 ministra spraw wewnętrznych z dnia 20 lutego 1985 r. w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego „Instrukcji o działalności kontrwywiadowczej w jednostkach wojskowych MSW”; Instrukcja o działalności kontrwywiadowczej w jednostkach wojskowych MSW] in Musiał F. (ed.), Osobowe źródła informacji – zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, Cracow, 2008, pp. 211–227.
Postołowicz 2005 – Postołowicz L., Kartoteka ogólnoinformacyjna Służby Bezpieczeństwa, „Z archiwum IPN”, vol. 1, ed. Gronek B., Warszawa, 2005, pp. 17–20.
Ruzikowski 2004 – Instrukcje pracy operacyjnej aparatu bezpieczeństwa 1945–1989, ed. Ruzikowski T., Warszawa 2004.
Ryszewski 1972 – Ryszewski B., Archiwistyka: przedmiot, zakres, podział: (studia nad problemem), Warsaw-Poznań, 1972.
Ryszewski 1985 – Ryszewski B., Problemy i metody badawcze archiwistyki, Toruń, 1985.
Ryszewski 2020 – Ryszewski B., O metodologii archiwistyki i teorii archiwalnej: przegląd ogólny o pięćdziesięcioletnich badaniach, Warsaw, 2020.
Sawicki 2007 – Sawicki W., “Osobowe źródła informacji organów bezpieczeństwa Polski Ludowej,” Aparat represji w Polsce Ludowej 1944–1989, no. 1 (2007), pp. 9–18.
Semków 2006 – Semków P., Informacja Marynarki Wojennej w latach 1945–1957, Warsaw, 2006.
Szczepaniak-Nawrot 2014 – Szczepaniak-Nawrot M., „Mikrofilmowanie dokumentacji aktowej w KW MO/WUSW w Poznaniu”, Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, no. 7 (2014), pp. 171–202.
Szwagrzyk 2005 – Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, vol. 1: 1944–1956, ed. Szwagrzyk K., Warsaw, 2005.
Teczka materiałów wstępnych – Teczka materiałów wstępnych [WSW], https://inwentarz.ipn.gov.pl/slownik/t (accessed 17.10.2025).
Terlecki 2007 – Terlecki R., Tarcza i miecz. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce, 1944–1990, Cracow, 2007.
Tkaczew 1994 – Tkaczew W., Powstanie i działalność organów Informacji Wojska Polskiego w latach 1943–1948. Kontrwywiad wojskowy, Warsaw, 1994.
Tylski 2013 – Tylski K., “Zasady funkcjonowania ewidencji operacyjnej Służby Bezpieczeństwa,” Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, no. 6 (2013) pp. 77–99.
Wojciulik 2006 – Wojciulik A., „Obieg dokumentów oraz ich archiwizacja w UBP województwa białostockiego w latach 1944–1956 (zarys problemu)” in W kręgu „teczek”. Z badań nad zasobem i funkcjami archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, ed. Bednarek J., Perzyna P., Łódź, 2006, pp. 129–136.
Wygoda 2012 – Wygoda J. and Peterman R., “Zapomniane organy bezpieczeństwa państwa – Wojskowa Służba Wewnętrzna KBW i WOP, Wojskowa Służba Wewnętrzna Jednostek Wojskowych MSW,” Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989, no. 1(10) (2012), pp. 131–164.
Zając 2003 – Zając E., „Akta operacyjne Służby Bezpieczeństwa – wybrane problemy warsztatowe w świetle przepisów i procedur obowiązujących w pionie «C»,” Zeszyty Historyczne WiN-u, no. 19–20 (2003), pp. 341–360.
Zając 2005 – Zając E., “Wstęp do badań nad archiwami SB,” in H. Głębocki, Policja tajna przy robocie. Z dziejów państwa policyjnego w PRL, Cracow, 2005, pp. 24–70.
Обсуждение
Комментариев пока нет.