Ахмет Бірімжанов: архивтік деректерді кешенді талдау негізінде саяси өмірбаянын қайта жаңғырту
Кілт сөздер:
Ахмет Бірімжанов, ұлттық зиялылар, мәдени капитал, Мемлекеттік Дума, аграрлық комиссия, Мұсылман фракциясы, Жалпықазақ съезі, Алашорда, Уақытша үкіметАңдатпа
Мақалада Қазақстан мен Ресей архив қорларынан алынған деректерді кешенді саралау негізінде ХХ ғасырдың басындағы мемлекет және қоғам қайраткері Ахмет Бірімжановтың саяси қызметінің негізгі кезеңдері зерделеніп, оларға ғылыми тұрғыдан баға берілді. Зерттеудің деректік базасын құрайтын материалдар қайраткердің тұлғалық эволюциясын – кәсіби заңгерден жалпыұлттық деңгейдегі саясаткерге дейінгі қалыптасу жолын жүйелі зерделеуге мүмкіндік береді. Авторлар А. Бірімжановтың І және ІІ Мемлекеттік думалардағы парламенттік қызметін талдай отырып, оның аграрлық мәселе мен сот жүйесін демократияландыру жолындағы қадамдарын саяси өмірбаянының іргетасы ретінде қарастырады. Сонымен қатар, мақалада 1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі кезеңдегі мемлекетшілдік ұстанымы, атап айтқанда Уақытша үкіметтің Торғай уезіндегі комиссары және Алашорда үкіметінің мүшесі ретіндегі жауапты қызметтері саяси антропология тұрғысынан сараланды. Архив құжаттарын ғылыми айналымға енгізу арқылы қайраткердің Дала өлкесінің мүддесін қорғаудағы тактикалық тәсілдері мен құқықтық көзқарастарының сабақтастығы айқындалды. А. Бірімжановтың 155 жылдығына арналған бұл зерттеу ұлттық саяси элита өкілінің тарихи тәжірибесін мемлекеттік құрылыс сабақтастығы мен парламентаризм дәстүрлерінің дамуы тұрғысынан концептуалды талдауға бағытталған. Мақалада тұжырымдалған қорытындылар ХХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының саяси қызметін зерделеудің ғылыми-теориялық базасын кеңейтеді.
Жүктеп алулар
Әдебиеттер тізімі
Адрес-календарь 1905 – Адрес-календарь Оренбургской губернии на 1905. Оренбург, 1905. 105 с.
Айтмухамбетов 2010 – Айтмухамбетов А. А. Казахские служащие Российской империи: формирование, профессиональная и общественно-политическая деятельность в XIX – начале XX вв. (исторический аспект): дис. ... д. ист. наук. Семей, 2010. 346 с.
Алаш-Орда 1992 – Алаш-Орда: Сборник документов. Сост. Н. Мартыненко. Алма-Ата: Айкап. 1992. 192 с.
Алимбай и др. 2023 – Алимбай Н., З.Е. Кабульдинов З.Е., Б.К. Смагулов Б.К. Вопросы крестьянской колонизации Степного края в Государственной думе Российской империи (1906–1917 гг.). Turkic Studies Journal. № 3. 2023. С. 7-40.
Аманжолова 2009 – Аманжолова Д. На изломе. Алаш в этнополитической истории Казахстана. Алматы. 2009. 412 с.
Бегимбаева 2016 – Бегимбаева Ж.С. Векторы цивилизационного и межкультурного взаимодействия: анализ деятельности высших учебных заведений Российской империи в ХIХ в. Региональная история: методология, источники, историография. Сборник научных трудов Третьих международных Усмановских чтений, Стерлитамак, 2016. С. 324-327.
Бисембиев 1976 – Бисембиев Б. Очерки истории общественно-политической и философской мы сли Казахстана. Алма-Ата: Казахстан. 1976. 428 с.
Брайнин 1935 – Брайнин С., Шафиро Ш. Очерки по истории Алаш-Орды. Алма-Ата-М.: Казкрайиздат. 1935. 149 с.
Бурдье 2007 – Бурдье П., Пассрон Ж.-К. Воспроизводство. Пер с франц. Н. Шматко. М., 2007. 267 с.
Васильев 1896 – Васильев А. Исторический очерк русского образования в Тургайской области и современное его состояние. Оренбург: Издание Тургайского областного статистического комитета. 1896. 226 с.
Государственная дума 1906 – Государственная дума. Стенографические отчеты. 1906 год. Сессия 1-я. Т. 2. Заседания 19-38 (1 июня – 4 июля 1906 г.). СПб: Государственная типография, 1906. 2013 с.
Государственная дума 1907а – Государственная Дума. Второй созыв. Стенографический отчет. 1907 г. Сессия первая. Т. 1. СПб, 1907. С. 2271-2272.
Государственная дума 1907б – Государственная дума. Указатель к стенографическим отчетам. Второй созыв. Заседания 1-53 (20 февраля – 2 июня 1907 года). СПб: Государственная типография, 1907. 2230 с.
Қойгелдиев 1994а – Қойгелдиев М. Қазақ демократиялық интеллигенциясының 1905–1917 жылдардағы қоғамдық-саяси кызметі. Тарих ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация. Алматы, 1994. 320 с.
Қойгелдиев 1994б – Қойгелдиев М. Алаш козғалысы. Алматы: Санат. 1994. 448 б.
Любичанковский 2021 – Любичанковский С.В. Формирование казахской интеллигенции в учебных заведениях Оренбургского края: ответ на вызовы пореформенной модернизации. Уральский исторический вестник. № 4(73). 2021. С. 106-114.
Мусульманские депутаты 1998 – Мусульманские депутаты Государственной Думы 1906–1917. Уфа: Китап. 1998. 384 с.
Нұрпейісов 1995 – Нұрпейісов К. Алаш һәм Алаш-Орда. Алматы: Ататек. 1995. 178 б.
Озганбаев 2000 – Озганбаев О. Государственная Дума России и Казахстан (1905–1917 гг.). Алматы: Арыс, 2000. 284 с.
Султангазы 2019 – Султангазы Г.Ж. Политическая деятельность Ахмеда Беремжанова. Отан тарихы. 4(88). 2019. С. 122-135.
Тогжанов 1932 – Тогжанов Г. О Байтурсынове и байтурсыновщине. Алма-Ата-М.: Казкрайиздат. 1932. 186 с.
Циунчук 2015 – Циунчук Р.А. Мусульманская фракция IV Государственной Думы накануне и в годы Первой мировой войны. Первая мировая война и Государственная Дума: Материалы международной научной конференции. Казань, 2015. С. 211-220.
Adres-kalendar' 1905 – Adres-kalendar' Orenburgskoj gubernii na 1905. Orenburg, 1905. 105 p. (in Russian)
Aitmukhambetov 2010 – Aitmukhambetov A. A. Kazakhskie sluzhashchie Rossiiskoi imperii: formirovanie, professionalnaia i obshchestvenno-politicheskaia deiatelnost v XIX – nachale XX vv. (istoricheskii aspekt): dis. ... d. ist. nauk. Semei, 2010. 346 p. (in Russian)
Alash-Orda 1992 – Alash-Orda: Sbornik dokumentov. Ed. N. Martynenko. Alma-Ata: Ajkap. 1992. 192 p. (in Russian)
Alimbai et al. 2023 – Alimbai N., Z.E. Kabuldinov Z.E., B.K. Smagulov B.K. Voprosy krestianskoi kolonizatsii Stepnogo kraia v Gosudarstvennoi dume Rossiiskoi imperii (1906–1917 gg.). Turkic Studies Journal. No 3. 2023. P. 7-40. (in Russian)
Amanzholova 2009 – Amanzholova D. Na izlome. Alash v jetnopoliticheskoj istorii Kazahstana. Almaty. 2009. 412 p. (in Russian)
Begimbaeva 2016 – Begimbaeva Zh.S. Vektory tsivilizatsionnogo i mezhkulturnogo vzaimodeistviia: analiz deiatelnosti vysshikh uchebnykh zavedenii Rossiiskoi imperii v KhIKh v. Regionalnaia istoriia: metodologiia, istochniki, istoriografiia. Proceedings of the Third International Usmanov Readings, Sterlitamak, 2016. P. 324-327. (in Russian)
Bisembiev 1976 – Bisembiev B. Ocherki istorii obshhestvenno-politicheskoj i filosofskoj mysli Kazahstana. Alma-Ata: Kazahstan. 1976. 428 p. (in Russian)
Brajnin 1935 – Brajnin S., Shafiro Sh. Ocherki po istorii Alash-Ordy. Alma-Ata–Moscow: Kazkrajizdat.1935. 149 p. (in Russian)
Burd'e 2007 – Burd'e P., Passron Zh.-K. Vosproizvodstvo. Translated from the French by N. Shmatko. Moscow, 2007. 267 p. (in Russian)
Gosudarstvennaja duma 1906 – Gosudarstvennaja duma. Stenograficheskie otchety. 1906 god. Sessija 1-ja. T. 2. Zasedanija 19-38 (1 ijunja – 4 ijulja 1906 g.). Sankt-Peterburg: State Printing House, 1906. 2013 p. (in Russian)
Gosudarstvennaja duma 1907a – Gosudarstvennaja Duma. Vtoroj sozyv. Stenograficheskij otchet. 1907 g. Sessija pervaja. Vol. 1. Sankt-Peterburg, 1907. Pp. 2271-2272 (in Russian)
Gosudarstvennaja duma 1907b – Gosudarstvennaja duma. Ukazatel' k stenograficheskim otchetam. Vtoroj sozyv. Zasedanija 1-53 (20 fevralja – 2 ijunja 1907 goda). Sankt-Peterburg: Gosudarstvennaja tipografija, 1907. 2230 p. (in Russian)
Liubichankovskii 2021 – Liubichankovskii S.V. Formirovanie kazakhskoi intelligentsii v uchebnykh zavedeniiakh Orenburgskogo kraia: otvet na vyzovy poreformennoi modernizatsii. Ural Historical Journal. No 4(73). 2021. P. 106-114. (in Russian)
Musul'manskie deputaty 1998 – Musul'manskie deputaty Gosudarstvennoj Dumy 1906-1917. Ufa: Kitap. 1998. 384 p. (in Russian)
Nūrpeiısov 1995 – Nūrpeiısov K. Alaş häm Alaş-Orda. Almaty: Atatek. 1995. 178 p. (in Kazakh)
Ozganbaev 2000 – Ozganbaev O. Gosudarstvennaia Duma Rossii i Kazakhstan (1905–1917 gg.). Almaty: Arys, 2000. 284 p. (in Russian)
Qoigeldiev 1994a – Qoigeldiev M. Qazaq demokratialyq inteligensiasynyñ 1905–1917 jyldardağy qoğamdyq-saiasi kyzmetı. Dissertation for the Degree of Candidate of Historical Sciences. Almaty, 1994. 320 p. (in Kazakh)
Qoigeldiev 1994b – Qoigeldiev M. Alaş kozğalysy. Almaty: Sanat. 1994. 448 p. (in Kazakh)
Sultangazy 2019 – Sultangazy G.Zh. Politicheskaja dejatel'nost' Ahmeda Beremzhanova. Otan Tarihy (National History). 4(88). 2019. Pp. 122-135 (in Russian)
Togzhanov G. O Bajtursynove i bajtursynovshhine. Alma-Ata–Moscow: Kazkrajizdat. 1932. 186 p. (in Russian)
Tsiunchuk 2015 – Tsiunchuk R.A. Musulmanskaia fraktsiia IV Gosudarstvennoi Dumy nakanune i v gody Pervoi mirovoi voiny. The First World War and the State Duma: Proceedings of the International Scientific Conference. Kazan, 2015. P. 211-220. (in Russian)
Vasil'ev 1896 – Vasil'ev A. Istoricheskij ocherk russkogo obrazovanija v Turgajskoj oblasti i sovremennoe ego sostojanie. Orenburg: Published by the Turgay Regional Statistical Committee. 1896. 226 p. (in Russian)
Талқылау
Әзірге пікір жоқ.