Коммунистік Польшаның қауіпсіздік органдары құжаттарының 1944–1990 жж. жойылуы: себептері, статистикасы және салдары
Кілт сөздер:
Қауіпсіздік қызметі, Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі, жеке мұрағаттар, істерді жою, гибридті коммунизмАңдатпа
1944–1990 жылдары Халықтық Польшада азаматтық қауіпсіздік органдарының жеке мұрағаттары жұмыс істеді – ІІМ-нің жедел есепке алу бюросы («C» бюросы) және воеводтық милиция мен ішкі істер басқармалары жанындағы «C» бөлімдері. Бұл мұрағаттарда Қауіпсіздік министрлігі жасаған барлық операциялық, сот және әкімшілік материалдар сақталды. Істер тізіміне сәйкес, құжаттар сақтау мерзімі аяқталған соң жойылып отырды. Сонымен қатар, жаңа материалдарға орын босату қажеттілігі де ескерілді. Қауіпсіздік органдары құжаттарының ерекшелігі олардың жойылу үдерісі ІІМ басшылығының саяси шешімдеріне тікелей тәуелді болғанын білдіреді. Тек 1957–1988 жылдар аралығында 2 185 568 іс пен мұрағат бірлігі (шамамен 44 000 сөре метрі) жойылған. Коммунистік билік кезеңі барысында шамамен 3 миллион іс пен архивтік бірлік жойылды. Бұл жойылу Польшада оккупациялық коммунизмнен гибридті коммунизмге өтуге мүмкіндік берді.
Жүктеп алулар
Әдебиеттер тізімі
IPN Archives in Warsaw
AIPN, 0333/3; AIPN, 0333/4; AIPN, 0333/5; AIPN, 0333/6; AIPN, 0333/7; AIPN, 0333/8; AIPN, 0333/9; AIPN, 0333/10; AIPN, 0333/11; AIPN, 0333/12; AIPN, 0333/13; AIPN, 0333/14; AIPN 0333/15; AIPN, 0333/17, vol. 1; AIPN, 0333/17, vol. 2; AIPN, 0333/17, vol. 3; AIPN, 0333/17, vol. 4; AIPN, 0333/17, vol. 5; AIPN, 0333/17, vol. 6; AIPN, 0333/18; AIPN, 0333/17, vol. 7; AIPN, 0333/55; AIPN, 0333/56; AIPN, 0333/64; AIPN, 0333/66; AIPN, 0333/65; AIPN, 0333/69; AIPN, 0333/71; AIPN, 0333/73; AIPN, 0333/74; AIPN, 0333/75; AIPN, 0333/79; AIPN, 0333/80; AIPN, 0333/83; AIPN, 0355/93; AIPN, 0355/98; AIPN, 0355/100, vol. 3; AIPN, 0355/100, vol. 4; AIPN, 0355/100, vol. 5; AIPN, 0355/100, vol. 7; IPN, 0355/101, vol. 3; AIPN, 0359/5; AIPN, 0397/382, vol. 3; AIPN, 0397/382, vol. 5; AIPN, 0397/382, vol. 6; AIPN, 0434/35; AIPN, 0529/6; AIPN, 0546/6; AIPN, 0546/7; AIPN, 0546/8; AIPN, 0546/10; AIPN, 0546/11; AIPN, 0550/1, vol. 1; AIPN, 0718/36; AIPN, 0887/94.
IPN Archives in Radom
IPN Ra, 02/324, vol. 6.
Białek 2009 – Białek S., Brakowanie i niszczenie dokumentacji SB w województwie opolskim w latach 1987–1990. Ustalenia wstępne, Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, vol. 2 (2009), pp. 53-107.
Busse 2018 – Busse K., Praktyka postępowania z dokumentacją funduszu operacyjnego na przykładzie zachowanego zasobu archiwalnego po KW MO/WUSW w Radomiu (1975–1990), Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, vol. 11 (2018), pp. 65-86.
Dominiczak 1997 – Dominiczak H., Organy Bezpieczeństwa PRL 1944–1990. Rozwój i działalność w świetle dokumentów MSW, Warsaw, 1997.
Dudek 2004 – Dudek A., Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990, Cracow, 2004.
Ewidencja operacyjna i archiwum organów bezpieczeństwa PRL w latach 1944–1990 2017 – Ewidencja operacyjna i archiwum organów bezpieczeństwa PRL w latach 1944–1990. Zbiór normatywów, ed. and comp. by M. Komaniecka-Łyp, Cracow, 2017.
Koller 2014 – Koller S., Bezpieczeństwo interesów totalitarnego państwa i jego funkcjonariuszy motywem brakowania i niszczenia dokumentacji operacyjnej Służby Bezpieczeństwa MSW (1956–1989) in Zeszyty Historyczne WiN-u 40 (2014), pp. 170-173.
Koller 2011a – Koller S., Brakowanie i niszczenie dokumentacji operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (1956–1990) in Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, vol. 4 (2011), pp. 179-234 (in English: S. Koller, The Culling and Destruction of Security Service Documentation in the Ministry of Internal Affairs (1956–1990) in Archival Review of the Institute of National Remembrance: An Anthology of Selected Texts from 2008–2017, eds. P. Tomasik and M. Żuławnik, Warsaw, 2023, pp. 159-218).
Koller 2018a – Koller S., Brakowanie i niszczenie materiałów operacyjnych warszawskiej Służby Bezpieczeństwa w latach 1956–1989. Zarys problematyki in Archiwa – Historia – Pamięć. Bilans 15 lat działalności archiwalnej Instytutu Pamięci Narodowej, eds. J. Bednarek, R. Leśkiewicz, and P. Perzyna, Łódź–Warszawa 2018, pp. 437-490.
Koller 2012 – Koller S., Normatywne zasady brakowania i niszczenia materiałów Służby Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (1956–1990) in Pamięć i Sprawiedliwość 2(20) (2012), pp. 331-358.
Koller 2011b – Koller S., Procedura brakowania materiałów Biura ‘W’ w latach 1972–1989 in Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989 1(8–9) (2011), pp. 247-265.
Koller 2021 – Koller S., Służba archiwalna Wydziału II Biura Ewidencji Operacyjnej/Biura ‚C’ Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (1956–1990) w sprawozdaniach. Funkcjonariusze – archiwiści – członkowie partii in Archiwa polskie i sowieckie w realiach systemu komunistycznego, eds. J. Łosowski and M. Szumiło, Warsaw, 2021, pp. 127-193.
Koller 2017b – Koller S., Służba Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w świetle brakownia i niszczenia akt operacyjnych w latach 1956–1989 in Educare necesse est – ale jak i dlaczego? Przykłady dobrych praktyk edukacyjnych, ed. V. Urbaniak, Warsaw, 2017, pp. 299-313.
Koller 2015b – Koller S., Stan i ruch akt archiwalnych Służby Bezpieczeństwa Wydziału ‘C’ KWMO/ WUSW w Kaliszu w latach 1975–1988, na podstawie materiałów zachowanych w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie in Calisiana rozproszone w archiwach polskich (1945–1989), Kalisz, 2015, pp. 63-116.
Koller 2017a – Koller S., Wykaz akt oraz zarządzenia, wytyczne i decyzje kierownictwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w procesie brakowania i niszczenia akt operacyjnych Służby Bezpieczeństwa latach 1956–1989. Analiza porównawcza in Archiwa Polski i Europy: wspólne dziedzictwo – różne doświadczenia, ed. A. Kulecka, Warsaw, 2017, pp. 137-194.
Koller 2019 – Koller S., Zarządzenia i instrukcje archiwalne MSW (1957–1990) in Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej”, vol. 12 (2019), pp. 13-36.
Koller 2015a – Koller S., Znaczenie wykazu akt w procesie brakowania i niszczenia dokumentacji operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w latach 1956–1989. Zarys problematyki in Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, vol. 8 (2015), pp. 51-54.
Коллер 2018b – Коллер С., Отношение Службы безопасности Польской Народной Республики к следственным делам и делам оперативного учета на основе анализа номенклатуры дел 1956–1990 гг. in International Conference: Archival and Source Studies – Trends and Challenges 25–27 October 2017, Tbilisi, 2018, pp. 450-453.
Komaniecka 2006a – Komaniecka M., Dzienniki korespondencyjne, rejestracyjne, archiwalne i koordynacyjne aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej jako źródło historyczne in Wokół teczek bezpieki – zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, ed. F. Musiał, Cracow, 2006, pp. 263–280 [first printing: Aparat represji w Polsce Ludowej 1944–1989 2(4) (2006)].
Komaniecka 2006b – Komaniecka M., Organizacja i funkcjonowanie kartotek ogólnoinformacyjnej i zagadnieniowej aparatu bezpieczeństwa in Wokół teczek bezpieki – zagadnienia metodologiczno- źródłoznawcze, ed. F. Musiał, Cracow, 2006, pp. 231–262 [first printing: Zeszyty Historyczne WiN-u 23 (2005)].
Kozłowski 2019 – Kozłowski T., Koniec imperium MSW. Transformacja organów bezpieczeństwa państwa 1989–1990, Warsaw, 2019.
Krupska 2006 – Krupska Z., Zarządzanie dokumentacją aktową w naczelnych organach bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w latach 1944–1990 in W kręgu „teczek”. Z badań nad zasobem i funkcjami archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, eds. J. Bednarek and P. Perzyna, Łódź-Toruń, 2006, pp. 115-128.
Milczanowski 2006 – Milczanowski P., Specyfika struktury organizacyjnej Archiwum MSW in Wokół teczek bezpieki – zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, ed. F. Musiał, Cracow, 2006, pp. 221–229 [first printing: Zeszyty Historyczne WiN-u 22 (2004)].
Musiał 2006 – Musiał F., Zamiast wprowadzenia: archiwalia komunistycznego aparatu represji in Wokół teczek bezpieki – zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, ed. Filip Musiał, Cracow, 2006, pp. 7-62.
Paczkowski 2003 – Paczkowski, A. Archiwa aparatu bezpieczeństwa PRL jako źródło: co już zrobiono, co można zbadać in Pamięć i Sprawiedliwość 1(3) (2003), pp. 9-21.
Perzyna 2009 – Perzyna P., Problematyka rozpoznania struktury zasobu i zespołowości akt cywilnych organów bezpieczeństwa oraz ich informatycznego opisu in Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej 2009, 2, pp. 13-52.
Peterman 2015 – Peterman R., Proces brakowania i niszczenia akt organów bezpieczeństwa państwa w latach 1954–1990 na przykładzie województwa łódzkiego in Wokół teczek bezpieki, zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, ed. F. Musiał, Cracow, 2015, pp. 389–402 (the original publication: Wokół teczek bezpieki, zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, ed. F. Musiał, Cracow, 2006, pp. 379-391).
Peterman 2006 – Peterman R., Rozkaz zniszczyć in Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej 1-2, (2006), pp. 112-115.
Peterman 2024 – Peterman R., “Rozkaz zniszczyć, https://przystanekhistoria.pl/pa2/teksty/62172,Rozkaz-zniszczyc.html (accessed 04 January 2024).
Pilarski 2018 – Pilarski S., Niszczenie materiałów Służby Bezpieczeństwa w latach 1989–1990 (ze szczególnym uwzględnieniem dokumentacji dotyczącej NSZZ ‘Solidarność’) w województwie piotrkowskim. Egzemplifikacja przebiegu procederu i próby wyciągnięcia konsekwencji prawnych wobec jego organizatorów oraz wykonawców na szczeblu wojewódzkim i ministerialnym in Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989 1(16) (2018), pp. 437-467.
Pilarski 2009 – Pilarski S., Służba Bezpieczeństwa wobec przemian politycznych w latach 1988–1990. Region łódzki, Warsaw–Łódź, 2009.
Piotrowski 2003 – Piotrowski, P. Struktury Służby Bezpieczeństwa MSW 1975–1990 in Pamięć i Sprawiedliwość 1(3) (2003), pp. 85-89.
Po PRLu – Po PRLu. Niszczenie akt SB, https://vod.tvp.pl/programy,88/po-prlu-odcinki,286836/odcinek-68,S01E68,300252 (from 04:44 to 08:47) (accessed 04 January 2024).
Tylski 2013 – Tylski K., Zasady funkcjonowania ewidencji operacyjnej Służby Bezpieczeństwa in Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej 6 (2013), pp. 77-99.
Zając 2005 – Zając E., Wstęp do badań nad archiwami SB in H. Głębocki, Policja tajna przy robocie. Z dziejów państwa policyjnego w PRL, Cracow, 2005, pp. 24-70.
Талқылау
Әзірге пікір жоқ.