2022 жылғы конституциялық реформа – Әділетті Қазақстанды құруды құқықтық негізі
Кілт сөздер:
конституциялық реформа, Конституциялық Сот, адам құқықтары, кәсіпкерлік қызмет еркіндігі, демократияландыру, Қазақстанның құқықтық жүйесіАңдатпа
Мақалада 2022 жылғы Қазақстан Республикасындағы конституциялық реформаның мазмұны мен маңызы жан-жақты талданады. Бұл реформа суперпрезиденттік басқару моделінен Парламенттің рөлін арттырып, Үкіметтің есептілігін қамтамасыз ететін президенттік республикаға өтуді көздеді. Реформаның өзегінде Конституциялық Соттың қайта құрылуы тұр, ол Конституцияның үстемдігін қамтамасыз етуде және адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғауда маңызды орган ретінде айқындалды. Автор мемлекеттік басқару саласындағы негізгі өзгерістерді, соның ішінде сайлау жүйесін демократияландыруды, жоғары лауазымды тұлғалар үшін партия мүшелігіне өтуге тыйым салуды, әкімдерді тағайындау тәртібінің ашықтығын арттыруды және Адам құқықтары жөніндегі уәкіл институтының конституциялық мәртебесін күшейтуді қарастырады. Конституциялық Сотқа жүгіну субъектілерінің кеңеюі құқық қорғау тетіктерінің дамуына маңызды қадам ретінде сипатталады. Мақалада Конституциялық Соттың нақты нормативтік қаулылары мен құқықтық ұстанымдары, олардың заңнаманы жетілдіруге, құқық қолдану тәжірибесіне, сот бақылауы мен прокурорлық қадағалауға әсері талданады. Реформа әділетті, құқықтық және демократиялық мемлекетті қалыптастырудың негізі ретінде қарастырылады.
Жүктеп алулар
Әдебиеттер тізімі
Встреча Главы государства с судьями КС – Глава государства провел встречу с судьями Конституционного Суда. [Электронный ресурс]. https://www.akorda.kz/ru/glava-gosudarstva-provel-vstrechu-s-sudyami-konstitucionnogo-suda-405948 (дата обращения: 25.07.2025).
Гражданский кодекс РК 1999 – Гражданский кодекс Республики Казахстан (Особенная часть) от 1 июля 1999 года № 409. [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K990000409_(дата обращения: 25.07.2025).
Закон РК 2015 – Закон Республики Казахстан от 18 ноября 2015 года «О противодействии коррупции». [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1500000410 (дата обращения: 25.07.2025).
Закон РК 2021 – Закон Республики Казахстан от 2 января 2021 года № 404-VI ЗРК «О ратификации Второго Факультативного Протокола к Международному пакту о гражданских и политических правах, направленного на отмену смертной казни». [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2100000404 (дата обращения: 25.07.2025).
Закон РК 2025 – Закон Республики Казахстан от 10 января 2025 года № 155-VIII ЗРК «О внесении изменений и дополнений в Кодекс Республики Казахстан об административных правонарушениях». [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2500000155 (дата обращения: 25.07.2025).
Кодекс РК 2014 – Кодекс Республики Казахстан от 5 июля 2014 года «Об административных правонарушениях». [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000235 (дата обращения: 26.07.2025).
Конституция РК 1995 – Конституция Республики Казахстан принята на республиканском референдуме 30 августа 1995 года. [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_(дата обращения: 26.07.2025).
Конституционный закон РК 2022 – Конституционный закон Республики Казахстан от 5 ноября 2022 года № 153-VII ЗРК «О Конституционном Суде Республики Казахстан». [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2200000153 (дата обращения: 26.07.2025).
НП КС РК 2023 – Нормативное постановление Конституционного Суда Республики Казахстан от 13 июня 2023 года № 19-НП «О рассмотрении на соответствие пункту 4 статьи 26 Конституции Республики Казахстан статьи 13 Закона Республики Казахстан от 18 ноября 2015 года «О противодействии коррупции», статьи 154 Кодекса Республики Казахстан об административных правонарушениях от 5 июля 2014 года». [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/S2300000019 (дата обращения: 27.07.2025).
НП КС РК 2025 – Нормативное постановление Конституционного Суда Республики Казахстан от 25 июня 2025 года № 72-НП «О рассмотрении на соответствие Конституции Республики Казахстан части третьей статьи 245 в отношении слов «преступной группой» и статьи 262 Уголовного кодекса Республики Казахстан от 3 июля 2014 года, пунктов 11 и 13 нормативного постановления Верховного Суда Республики Казахстан от 21 июня 2001 года № 2 «О некоторых вопросах применения судами законодательства об ответственности за бандитизм и другие уголовные правонарушения, совершенные в соучастии». [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/S2500000072 (дата обращения: 27.07.2025).
Поздравление Главы государства – Поздравление Главы государства Касым-Жомарта Токаева с Днем Конституции. [Электронный ресурс]. https://www.akorda.kz/ru/pozdravlenie-glavy-gosudarstva-kasym-zhomarta-tokaeva-s-dnem-konstitucii-2975359 (дата обращения: 26.07.2025).
УК РК 2014 – Уголовный кодекс Республики Казахстан от 3 июля 2014 года № 226-V ЗРК. [Электронный ресурс]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000226 (дата обращения: 25.07.2025).
Vstrecha Glavy gosudarstva s sudiami KS – Glava gosudarstva provel vstrechu s sudiami Konstitutsionnogo Suda. [Elektronnyi resurs]. https://www.akorda.kz/ru/glava-gosudarstva-provel-vstrechu-s-sudyami-konstitucionnogo-suda-405948 (data obrashcheniia: 25.07.2025) (in Russian)
Grazhdanskii kodeks RK 1999 – Grazhdanskii kodeks Respubliki Kazakhstan (Osobennaia chast) ot 1 iiulia 1999 goda № 409. [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K990000409_(data obrashcheniia: 25.07.2025) (in Russian)
Zakon RK 2015 – Zakon Respubliki Kazakhstan ot 18 noiabria 2015 goda «O protivodeistvii korruptsii». [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1500000410 (data obrashcheniia: 25.07.2025) (in Russian)
Zakon RK 2021 – Zakon Respubliki Kazakhstan ot 2 ianvaria 2021 goda № 404-VI ZRK «O ratifikatsii Vtorogo Fakultativnogo Protokola k Mezhdunarodnomu paktu o grazhdanskikh i politicheskikh pravakh, napravlennogo na otmenu smertnoi kazni». [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2100000404 (data obrashcheniia: 25.07.2025) (in Russian)
Zakon RK 2025 – Zakon Respubliki Kazakhstan ot 10 ianvaria 2025 goda № 155-VIII ZRK «O vnesenii izmenenii i dopolnenii v Kodeks Respubliki Kazakhstan ob administrativnykh pravonarusheniiakh». [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2500000155 (data obrashcheniia: 25.07.2025) (in Russian)
Kodeks RK 2014 – Kodeks Respubliki Kazakhstan ot 5 iiulia 2014 goda «Ob administrativnykh pravonarusheniiakh». [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000235 (data obracheniia: 26.07.2025) (in Russian)
Konstitutsiia RK 1995 – Konstitutsiia Respubliki Kazakhstan priniata na respublikanskom referendume 30 avgusta 1995 goda. [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_(data obrashcheniia: 26.07.2025) (in Russian)
Konstitutsionnyi zakon RK 2022 – Konstitutsionnyi zakon Respubliki Kazakhstan ot 5 noiabria 2022 goda № 153-VII ZRK «O Konstitutsionnom Sude Respubliki Kazakhstan». [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2200000153 (data obrashcheniia: 26.07.2025) (in Russian)
NP KS RK 2023 – Normativnoe postanovlenie Konstitutsionnogo Suda Respubliki Kazakhstan ot 13 iiunia 2023 goda № 19-NP «O rassmotrenii na sootvetstvie punktu 4 stati 26 Konstitutsii Respubliki Kazakhstan stati 13 Zakona Respubliki Kazakhstan ot 18 noiabria 2015 goda «O protivodeistvii korruptsii», stati 154 Kodeksa Respubliki Kazakhstan ob administrativnykh pravonarusheniiakh ot 5 iiulia 2014 goda». [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/S2300000019 (data obrashcheniia: 27.07.2025) (in Russian)
NP KS RK 2025 – Normativnoe postanovlenie Konstitutsionnogo Suda Respubliki Kazakhstan ot 25 iiunia 2025 goda № 72-NP «O rassmotrenii na sootvetstvie Konstitutsii Respubliki Kazakhstan chasti tretei stati 245 v otnoshenii slov «prestupnoi gruppoi» i stati 262 Ugolovnogo kodeksa Respubliki Kazakhstan ot 3 iiulia 2014 goda, punktov 11 i 13 normativnogo postanovleniia Verkhovnogo Suda Respubliki Kazakhstan ot 21 iiunia 2001 goda № 2 «O nekotorykh voprosakh primeneniia sudami zakonodatelstva ob otvetstvennosti za banditizm i drugie ugolovnye pravonarusheniia, sovershennye v souchastii». [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/S2500000072 (data obrashcheniia: 27.07.2025) (in Russian)
Pozdravlenie Glavy gosudarstva – Pozdravlenie Glavy gosudarstva Kasym-Zhomarta Tokaeva s Dnem Konstitutsii. [Elektronnyi resurs]. https://www.akorda.kz/ru/pozdravlenie-glavy-gosudarstva-kasym-zhomarta-tokaeva-s-dnem-konstitucii-2975359 (data obrashcheniia: 26.07.2025) (in Russian)
UK RK 2014 – Ugolovnyi kodeks Respubliki Kazakhstan ot 3 iiulia 2014 goda № 226-V ZRK. [Elektronnyi resurs]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000226 (data obrashcheniia: 25.07.2025) (in Russian)
Талқылау
Әзірге пікір жоқ.